Mgbakọ na mwepụ for Primary 4

Mgbakọ na mwepụ

Performance Objectives

By the end of the lesson, students should be able to:

1. ịkọwa mgbakọ na mwepụ;
2. ịrụgosipụta akara na mkpụrụokwu ndị e ji agbakọ ma na-ewepụ ihe;
3. itinye akara ndị a n’ọrụ dịka na mgbakọ nọmba, mwepụ, mmụba nakwa n’okike nọmba dị iche iche.
4. ime mgbakọ na mwepụ

Nkọwa Mgbakọ na Mwepụ

Mgbakọ na mwepụ bụ ụzọ e si agụ ma na-agbakọ ọnụọgụgụ dị iche iche.

Arithmetic is the way numbers are counted and calculated. It helps in adding, subtracting, multiplying, and dividing things.

Mgbakọ na mwepụ na-enyere aka ịghọta ọnụọgụgụ na otu esi eji ha eme ihe n’ụwa niile. Site na ịgụ ihe ruo na ịgbakọ ego, mgbakọ na mwepụ dị mkpa n’ọtụtụ ihe a na-eme kwa ụbọchị.

Akara na Mkpụrụokwu Mgbakọ na Mwepụ

N’ime mgbakọ na mwepụ, a na-eji akara na mkpụrụokwu ụfọdụ iji gosi ihe a na-eme. Akara ndị a na-enyere aka ịghọta ụdị mgbakọ a ga-eme.

Akara na mkpụrụokwu ndị e ji eme mgbakọ na mwepụ gụnyere:

1. Akara Mgbakọ (+): Nke a pụtara “A gbakwụnyere” ma ọ bụ “E tinyere”. Ọ na-egosi na a na-agbakọ ọnụọgụgụ abụọ ma ọ bụ karịa ọnụ.
2. Akara Mwepụ (-): Nke a pụtara “E wepụrụ”. Ọ na-egosi na a na-ewepụ otu ọnụọgụgụ n’ime ọnụọgụgụ ọzọ.
3. Akara Mmụba (x): Nke a pụtara “Mụbara”. Ọ na-egosi na a na-amụba otu ọnụọgụgụ site na ọnụọgụgụ ọzọ.
4. Akara Okike (÷): Nke a pụtara “E kewara”. Ọ na-egosi na a na-ekewa otu ọnụọgụgụ n’ime akụkụ hà nhata.
5. Akara Pụtara (=): Nke a pụtara “Pụtara” ma ọ bụ “Ha nhata”. Ọ na-egosi nsonaazụ mgbakọ ahụ.

Lee tebụl na-egosi akara na mkpụrụokwu ndị a:

Ime Mgbakọ na Mwepụ

Ugbu a, ka anyị leba anya n’ụzọ e si eme mgbakọ dị iche iche site na iji akara ndị ahụ a mụtara.

Mgbakọ (Addition)

Mgbakọ bụ usoro e ji agbakọ ọnụọgụgụ abụọ ma ọ bụ karịa ọnụ iji nweta nsonaazụ ka ukwuu. A na-eji akara (+) maka mgbakọ.

Ihe Nlereanya:

Gbakọọ ọnụọgụgụ ndị a: 101 + 302 = ?

1. Debe ọnụọgụgụ ndị ahụ n’usoro kwụ ọtọ, otu n’elu nke ọzọ, na-ahụ na nọmba ndị dị n’otu ebe (otu, iri, narị) dabara n’otu ahịrị.
2. Bido gbakọọ site n’aka nri (ebe otu).
3. 1 + 2 = 3 (otu)
4. 0 + 0 = 0 (iri)
5. 1 + 3 = 4 (narị)

Ya mere, 101 + 302 = 403.

Ihe Nlereanya Ọzọ:

Gbakọọ 25 + 18 = ?

1. Debe ọnụọgụgụ ndị ahụ n’usoro kwụ ọtọ:

     25
   + 18
   -----

2. Bido gbakọọ site n’aka nri (ebe otu): 5 + 8 = 13. Dee 3 n’ebe otu ma buru 1 gaa n’ebe iri.
3. Gbakọọ n’ebe iri: 2 + 1 (nke i buru) + 1 = 4. Dee 4 n’ebe iri.

Ya mere, 25 + 18 = 43.

Mwepụ (Subtraction)

Mwepụ bụ usoro e ji ewepụ otu ọnụọgụgụ n’ime ọnụọgụgụ ọzọ iji chọta ihe fọdụrụ. A na-eji akara (-) maka mwepụ.

Ihe Nlereanya:

Wepụ ọnụọgụgụ ndị a: 500 – 42 = ?

1. Debe ọnụọgụgụ ndị ahụ n’usoro kwụ ọtọ.

     500
   -  42
   -----

2. Bido wepụ site n’aka nri (ebe otu).
3. 0 – 2: Enweghị ike iwepụ 2 n’ime 0. Gaa n’ebe iri, mana ọ bụkwa 0. Gaa n’ebe narị (5).
4. Were 1 n’ime 5 (narị), ọ ga-abụ 4. Tinye 1 ahụ n’ebe iri, ọ ga-abụ 10.
5. Were 1 n’ime 10 (iri), ọ ga-abụ 9. Tinye 1 ahụ n’ebe otu, ọ ga-abụ 10.
6. Ugbu a, 10 – 2 = 8 (otu)
7. 9 – 4 = 5 (iri)
8. 4 – 0 = 4 (narị)

Ya mere, 500 – 42 = 458.

Ihe Nlereanya Ọzọ:

Wepụ 76 – 34 = ?

1. Debe ọnụọgụgụ ndị ahụ n’usoro kwụ ọtọ:

     76
   - 34
   -----

2. Bido wepụ site n’aka nri (ebe otu): 6 – 4 = 2. Dee 2 n’ebe otu.
3. Wepụ n’ebe iri: 7 – 3 = 4. Dee 4 n’ebe iri.

Ya mere, 76 – 34 = 42.

Mmụba (Multiplication)

Mmụba bụ ụzọ dị mkpirikpi e ji agbakọ ọnụọgụgụ ugboro ugboro. A na-eji akara (x) maka mmụba.

Ihe Nlereanya:

Mụbaa ọnụọgụgụ ndị a: 4 x 7 = ?

1. Nke a pụtara ịgbakọ 4 ugboro 7, ma ọ bụ 7 ugboro 4.
2. 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 28
3. Ma ọ bụ 7 + 7 + 7 + 7 = 28

Ya mere, 4 x 7 = 28.

Ihe Nlereanya Ọzọ:

Mụbaa 12 x 3 = ?

1. Debe ọnụọgụgụ ndị ahụ n’usoro kwụ ọtọ:

     12
   x  3
   -----

2. Bido mụbaa site n’aka nri (ebe otu): 3 x 2 = 6. Dee 6 n’ebe otu.
3. Mụbaa n’ebe iri: 3 x 1 = 3. Dee 3 n’ebe iri.

Ya mere, 12 x 3 = 36.

Okike (Division)

Okike bụ usoro e ji ekewa ọnụọgụgụ n’ime akụkụ hà nhata. A na-eji akara (÷) maka okike.

Ihe Nlereanya:

Kewa ọnụọgụgụ ndị a: 405 ÷ 5 = ?

1. Bido site n’aka ekpe (ebe narị).
2. 4 ÷ 5: Enweghị ike ikewa 4 site na 5 n’enweghị ihe fọdụrụ. Were ọnụọgụgụ abụọ mbụ, ya bụ 40.
3. 40 ÷ 5 = 8. Dee 8 n’elu ebe iri.
4. Ugbu a, were ọnụọgụgụ ikpeazụ, ya bụ 5.
5. 5 ÷ 5 = 1. Dee 1 n’elu ebe otu.

Ya mere, 405 ÷ 5 = 81.

Ihe Nlereanya Ọzọ:

Kewa 24 ÷ 4 = ?

1. Nke a pụtara ịhụ ugboro ole 4 dị n’ime 24.
2. Ị nwere ike ịgụta 4 ugboro ugboro ruo mgbe ị ruru 24: 4, 8, 12, 16, 20, 24. Nke a bụ ugboro 6.

Ya mere, 24 ÷ 4 = 6.