ARTICLE CONTENTSOn this page 7 sections
Ọgụgụ na Odide Mkpụrụedemede/ abịịchịị
Performance Objectives
By the end of the lesson, students should be able to:
- Ịkpọpụta mkpụrụedemede;
- ịkpọ na ịrụgosị mkpụrụedemede ndị nnukwu na ndị obere;
- ịkpọpụta ụda mkpụrụedemede n’otu n’otu;
- ịrụgosi ndị bụ ụdaume, mgbochiume, myiriụdaume na ụdamkpị;
- ịkpọpụta na idepụta mkpụrụedemede
Mkpụrụedemede Igbo (The Igbo Alphabet)
Mkpụrụedemede Igbo bụ mkpụrụakwụkwọ niile e ji ede asụsụ Igbo. Ha na-enyere aka ịgụ na ide okwu Igbo. Ịmụta mkpụrụedemede ndị a bụ nzọụkwụ mbụ iji ghọta asụsụ Igbo.
Mkpụrụedemede Igbo nwere mkpụrụedemede iri atọ na isii (36). Ha gụnyere mkpụrụedemede Bekee niile ma e wezụga Q na Z, tinyere ụfọdụ mkpụrụedemede pụrụ iche nke Igbo.
Ịkpọpụta Mkpụrụedemede Igbo (Pronouncing Igbo Letters)
Ịkpọpụta mkpụrụedemede nke ọma dị ezigbo mkpa. Ka anyị kpọpụta mkpụrụedemede Igbo niile otu otu:
- A a
- B b
- Ch ch
- D d
- E e
- F f
- G g
- Gb gb
- Gh gh
- Gw gw
- H h
- I i
- Ị ị
- J j
- K k
- Kp kp
- Kw kw
- L l
- M m
- N n
- Nw nw
- Ny ny
- O o
- Ọ ọ
- P p
- R r
- S s
- Sh sh
- T t
- U u
- Ụ ụ
- V v
- W w
- Y y
Mkpụrụedemede Ndị Nnukwu na Ndị Obere (Uppercase and Lowercase Letters)
Mkpụrụedemede ọ bụla nwere ụdị abụọ: ụdị nnukwu (capital letter) na ụdị obere (small letter). A na-eji mkpụrụedemede nnukwu amalite ahịrịokwu ma ọ bụ aha mmadụ, aha obodo, ma ọ bụ aha ihe pụrụ iche. A na-eji mkpụrụedemede obere ede okwu ndị ọzọ n’ime ahịrịokwu.
Ịkpọ na Ịrụgosị Mkpụrụedemede Ndị Nnukwu na Ndị Obere (Pronouncing and Forming Uppercase and Lowercase Letters)
Ka anyị leba anya na mkpụrụedemede ọ bụla ma kpọpụta ya na ụdị nnukwu na ụdị obere ya. Anyị ga-amụtakwa otu esi ede ha nke ọma.
- A a: Kpọpụta “A” na “a”. Dee “A” na “a”.
- B b: Kpọpụta “B” na “b”. Dee “B” na “b”.
- Ch ch: Kpọpụta “Ch” na “ch”. Dee “Ch” na “ch”.
- D d: Kpọpụta “D” na “d”. Dee “D” na “d”.
- E e: Kpọpụta “E” na “e”. Dee “E” na “e”.
- F f: Kpọpụta “F” na “f”. Dee “F” na “f”.
- G g: Kpọpụta “G” na “g”. Dee “G” na “g”.
- Gb gb: Kpọpụta “Gb” na “gb”. Dee “Gb” na “gb”.
- Gh gh: Kpọpụta “Gh” na “gh”. Dee “Gh” na “gh”.
- Gw gw: Kpọpụta “Gw” na “gw”. Dee “Gw” na “gw”.
- H h: Kpọpụta “H” na “h”. Dee “H” na “h”.
- I i: Kpọpụta “I” na “i”. Dee “I” na “i”.
- Ị ị: Kpọpụta “Ị” na “ị”. Dee “Ị” na “ị”.
- J j: Kpọpụta “J” na “j”. Dee “J” na “j”.
- K k: Kpọpụta “K” na “k”. Dee “K” na “k”.
- Kp kp: Kpọpụta “Kp” na “kp”. Dee “Kp” na “kp”.
- Kw kw: Kpọpụta “Kw” na “kw”. Dee “Kw” na “kw”.
- L l: Kpọpụta “L” na “l”. Dee “L” na “l”.
- M m: Kpọpụta “M” na “m”. Dee “M” na “m”.
- N n: Kpọpụta “N” na “n”. Dee “N” na “n”.
- Nw nw: Kpọpụta “Nw” na “nw”. Dee “Nw” na “nw”.
- Ny ny: Kpọpụta “Ny” na “ny”. Dee “Ny” na “ny”.
- O o: Kpọpụta “O” na “o”. Dee “O” na “o”.
- Ọ ọ: Kpọpụta “Ọ” na “ọ”. Dee “Ọ” na “ọ”.
- P p: Kpọpụta “P” na “p”. Dee “P” na “p”.
- R r: Kpọpụta “R” na “r”. Dee “R” na “r”.
- S s: Kpọpụta “S” na “s”. Dee “S” na “s”.
- Sh sh: Kpọpụta “Sh” na “sh”. Dee “Sh” na “sh”.
- T t: Kpọpụta “T” na “t”. Dee “T” na “t”.
- U u: Kpọpụta “U” na “u”. Dee “U” na “u”.
- Ụ ụ: Kpọpụta “Ụ” na “ụ”. Dee “Ụ” na “ụ”.
- V v: Kpọpụta “V” na “v”. Dee “V” na “v”.
- W w: Kpọpụta “W” na “w”. Dee “W” na “w”.
- Y y: Kpọpụta “Y” na “y”. Dee “Y” na “y”.
Ụda Mkpụrụedemede N’otu N’otu (Individual Letter Sounds)
Mkpụrụedemede ọ bụla nwere ụda ya pụrụ iche. Ịmara ụda mkpụrụedemede na-enyere aka ịgụ na ịkpọ okwu nke ọma. Ka anyị kpọpụta ụda mkpụrụedemede ọ bụla:
- A: dị ka n’okwu “akwa” (cloth)
- B: dị ka n’okwu “biko” (please)
- Ch: dị ka n’okwu “chara” (ripened)
- D: dị ka n’okwu “dee” (write)
- E: dị ka n’okwu “eke” (python)
- F: dị ka n’okwu “efe” (shirt)
- G: dị ka n’okwu “gụọ” (read)
- Gb: dị ka n’okwu “agba” (chin)
- Gh: dị ka n’okwu “agha” (war)
- Gw: dị ka n’okwu “agwọ” (snake)
- H: dị ka n’okwu “aha” (name)
- I: dị ka n’okwu “iri” (ten)
- Ị: dị ka n’okwu “ịnyịnya” (horse)
- J: dị ka n’okwu “ije” (journey)
- K: dị ka n’okwu “aka” (hand)
- Kp: dị ka n’okwu “akpa” (bag)
- Kw: dị ka n’okwu “akwụkwọ” (book)
- L: dị ka n’okwu “ala” (land)
- M: dị ka n’okwu “mmiri” (water)
- N: dị ka n’okwu “nne” (mother)
- Nw: dị ka n’okwu “anwụ” (sun)
- Ny: dị ka n’okwu “anya” (eye)
- O: dị ka n’okwu “ofe” (soup)
- Ọ: dị ka n’okwu “ọkụ” (fire)
- P: dị ka n’okwu “apụ” (go out)
- R: dị ka n’okwu “ara” (breast)
- S: dị ka n’okwu “isi” (head)
- Sh: dị ka n’okwu “isha” (six)
- T: dị ka n’okwu “ata” (chew)
- U: dị ka n’okwu “ụlọ” (house)
- Ụ: dị ka n’okwu “ụkwụ” (leg)
- V: dị ka n’okwu “ovoko” (a type of yam)
- W: dị ka n’okwu “awa” (hour)
- Y: dị ka n’okwu “oyo” (a type of bean)
Ụdị Mkpụrụedemede (Types of Letters)
Mkpụrụedemede Igbo nwere ụdị dị iche iche. Ịmara ụdị ha na-enyere aka ịghọta otu esi eji ha eme okwu.
Ụdaume (Vowels)
Ụdaume bụ mkpụrụedemede ndị a na-akpọpụta n’enweghị ihe mgbochi n’ọnụ. Ha na-ada ụda n’onwe ha.
Ụdaume Igbo dị asatọ. Ha bụ:
- A
- E
- I
- Ị
- O
- Ọ
- U
- Ụ
Kpọpụta ụdaume ndị a ugboro ugboro ka i wee mara ha nke ọma.
Mgbochiume (Consonants)
Mgbochiume bụ mkpụrụedemede ndị a na-akpọpụta site n’iji akụkụ ọnụ ma ọ bụ ire gbochie ikuku ka ọ ghara ịpụta n’enweghị ihe mgbochi. Ha anaghị ada ụda n’onwe ha ma na-achọkarị ụdaume ka ha na ha jikọta mee okwu.
Mgbochiume Igbo gụnyere:
- B
- D
- F
- G
- H
- J
- K
- L
- M
- N
- P
- R
- S
- T
- V
- W
- Y
Kpọpụta mgbochiume ndị a ma gbalịa ịkpọ ha na ụdaume dị iche iche.
Myiriụdaume (Nasalised Vowels)
Myiriụdaume bụ ụdaume ndị nwere ntụpọ n’okpuru ha. Ntụpọ a na-egosi na a ga-eji imi kpọpụta ụda ahụ. Ụda ha na-esi n’imi apụta.
Myiriụdaume Igbo dị asatọ. Ha bụ:
- Ị
- Ụ
- Ọ
- A
- E
- I
- O
Rịba ama na myiriụdaume bụ ụdaume niile nwere ntụpọ n’okpuru ha. Ọ bụ ezie na ụfọdụ n’ime ha dị ka A, E, I, O nwere ike ịpụta na-enweghị ntụpọ, mgbe ha nwere ntụpọ, ha na-aghọ myiriụdaume.
Gbalịa kpọpụta ha, na-eji imi gị eme ụda ahụ.
Ụdamkpị (Double Consonants)
Ụdamkpị bụ mkpụrụedemede abụọ mgbochiume jikọrọ ọnụ na-ada ka otu ụda. Ha na-arụ ọrụ dị ka otu mkpụrụedemede n’asụsụ Igbo.
Ụdamkpị Igbo dị asaa. Ha bụ:
- Ch
- Gb
- Gh
- Gw
- Kp
- Kw
- Nw
- Ny
Kpọpụta ụdamkpị ndị a nke ọma. Ha nwere ụda pụrụ iche na-adịghị ka mgbochiume abụọ ahụ e kewapụrụ iche.
Nka Odide (Writing Skill)
Ịmụta ide mkpụrụedemede Igbo nke ọma dị ezigbo mkpa. Ọ na-enyere aka ide okwu na ahịrịokwu ndị mmadụ ga-agụta ma ghọta.
Otu Esi Ede Mkpụrụedemede Igbo (How to Write Igbo Letters)
Iji dee mkpụrụedemede nke ọma, soro usoro ndị a:
- Jide pensụl gị nke ọma: Jide pensụl gị n’ụzọ dị mma ka i wee nwee ike ide ihe n’enweghị nsogbu.
- Malite n’elu: Ọtụtụ mkpụrụedemede na-amalite site n’elu gaa n’ala.
- Soro akara: Gbalịa ide mkpụrụedemede gị n’ime akara akwụkwọ gị.
- Dee mkpụrụedemede nnukwu: Malite site n’ide mkpụrụedemede nnukwu (A, B, Ch, wdg). Dee ha n’ụzọ doro anya.
- Dee mkpụrụedemede obere: Mgbe ahụ, dee mkpụrụedemede obere (a, b, ch, wdg). Gbaa mbọ hụ na ha dị obere karịa ndị nnukwu.
- Jiri nwayọọ dee: Edekwala ngwa ngwa. Jiri nwayọọ dee ka mkpụrụedemede gị wee maa mma.
- Mee omume ugboro ugboro: Dee mkpụrụedemede ndị a ugboro ugboro ruo mgbe i nwere ike ide ha nke ọma n’enweghị enyemaka.
Cheta na omume na-eme ka mmadụ zuo oke. Ka ị na-ede mkpụrụedemede ugboro ugboro, otú ahụ ka ị ga-esi mara ide ha nke ọma.


0 comments
Open the discussion when you need it. Comments stay collapsed until requested so the initial article remains light.