ARTICLE CONTENTSOn this page 8 sections
Ginin Gaɓar Kalma a Hausa
Performance Objectives
By the end of the lesson, students should be able to:
- haɗa gaɓar kalma;
- tantance gaɓar kalma;
- rubuta gaɓar kalma;
- karanta gaɓar kalma.
Menene Gaɓar Kalma?
Gaɓar kalma wani ɓangare ne na kalma da ake furtawa sau ɗaya. Kowane gaɓa yana da sauti guda ɗaya mai buɗewa.
A Hausa, gaɓar kalma mafi sauƙi tana farawa da baƙi sannan sai wasali. Misali, a cikin kalmar “mama”, akwai gaɓoɓi biyu: “ma” da “ma”. Kowane “ma” ana furta shi sau ɗaya.
Haruffan Hausa
Kafin mu gina gaɓar kalma, yana da muhimmanci mu san haruffan Hausa. Haruffan Hausa sun kasu kashi biyu:
- Baƙaƙe: Waɗannan su ne haruffa kamar B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, W, Y, Z.
- Wasula: Waɗannan su ne haruffa A, E, I, O, U.
Gaɓar kalma tana samuwa ne lokacin da baƙi ya haɗu da wasali.
Yadda Ake Gina Gaɓar Kalma
Ana gina gaɓar kalma ta hanyar haɗa baƙi da wasali. Wannan yana samar da sauti guda ɗaya.
Misalan yadda ake haɗa baƙaƙe da wasula don samar da gaɓoɓi sun haɗa da:
- B + A = Ba
- K + A = Ka
- M + A = Ma
- R + A = Ra
- S + A = Sa
- T + A = Ta
- W + A = Wa
- Y + A = Ya
- Z + A = Za
Haka kuma ana iya haɗa baƙaƙe da sauran wasula kamar E, I, O, U.

Wasu misalan gaɓoɓi da aka gina da wasula daban-daban sun haɗa da:
- B + E = Be
- K + E = Ke
- M + E = Me
- B + I = Bi
- K + I = Ki
- M + I = Mi
- B + O = Bo
- K + O = Ko
- M + O = Mo
- B + U = Bu
- K + U = Ku
- M + U = Mu
Tantance Gaɓar Kalma
Tantance gaɓar kalma yana nufin gane ɓangarorin kalma da ake furtawa sau ɗaya. Yana da mahimmanci a iya raba kalma zuwa gaɓoɓinta.
Misalan kalmomi da gaɓoɓinsu sun haɗa da:
- Kalmar “mama” tana da gaɓoɓi biyu: ma–ma.
- Kalmar “baba” tana da gaɓoɓi biyu: ba–ba.
- Kalmar “kaka” tana da gaɓoɓi biyu: ka–ka.
- Kalmar “ruwa” tana da gaɓoɓi biyu: ru–wa.
- Kalmar “kifi” tana da gaɓoɓi biyu: ki–fi.
Lokacin da aka furta kalma, ana iya jin yadda take rabuwa zuwa gaɓoɓi daban-daban.
Karanta Gaɓar Kalma
Karanta gaɓar kalma yana nufin furta sauti na gaɓar kalma daidai. Yana da mahimmanci a yi ta maimaitawa don ƙwarewa.
Ga wasu gaɓoɓi da za a karanta:
- Ba, Be, Bi, Bo, Bu
- Da, De, Di, Do, Du
- Fa, Fe, Fi, Fo, Fu
- Ga, Ge, Gi, Go, Gu
- Ha, He, Hi, Ho, Hu
- Ja, Je, Ji, Jo, Ju
- Ka, Ke, Ki, Ko, Ku
- La, Le, Li, Lo, Lu
- Ma, Me, Mi, Mo, Mu
- Na, Ne, Ni, No, Nu
- Ra, Re, Ri, Ro, Ru
- Sa, Se, Si, So, Su
- Ta, Te, Ti, To, Tu
- Wa, We, Wi, Wo, Wu
- Ya, Ye, Yi, Yo, Yu
- Za, Ze, Zi, Zo, Zu
Yin amfani da katunan nuni ko jadawalin gaɓoɓi yana taimakawa wajen ganewa da karanta gaɓoɓi da sauri.
Rubuta Gaɓar Kalma
Rubuta gaɓar kalma yana nufin iya rubuta baƙi da wasali tare don samar da gaɓa. Wannan yana taimakawa wajen gina kalmomi da rubutu gaba ɗaya.
Don rubuta gaɓar kalma, ana bin matakai masu sauƙi:
- Fara da rubuta baƙi.
- Sannan a rubuta wasalin da yake biye da shi.
Misali, don rubuta gaɓar kalma “ka”:
- Rubuta baƙi K.
- Sannan a rubuta wasali a a gefensa.
- Za a samu Ka.
A yi amfani da littafin rubutu da fensir don yin aikin rubutu. Ana iya rubuta gaɓoɓi daban-daban kamar “ma”, “ba”, “ta”, “sa” da sauransu.



0 comments
Open the discussion when you need it. Comments stay collapsed until requested so the initial article remains light.