ARTICLE CONTENTSOn this page 10 sections
Ginin Kalmomi Masu Gaɓoɓi Biyu Zuwa Huɗu
Performance Objectives
By the end of the lesson, students should be able to:
- gina kalma ta hanyar haɗa gaɓoɓi biyu masu sauti iri ɗaya;
- rubuta kalma mai gaɓa biyu;
- karanta kalma mai gaɓa biyu.
- gina kalma ta hanyar haɗa gaɓoɓi uku zuwa huɗu;
- rubuta kalma mai gaɓa uku zuwa huɗu;
- karanta kalma mai gaɓa uku zuwa huɗu.
Gabatarwa
A cikin harshen Hausa, kalmomi suna da matuƙar muhimmanci domin su ne muke amfani da su wajen magana da rubutu. Kalma tana ba da ma’ana. Don mu iya gina kalmomi, da farko muna buƙatar sanin menene gaɓa da kuma yadda ake haɗa gaɓoɓi don su zama kalma.
Menene Kalma?
Kalma ita ce haɗin haruffa da ke ba da ma’ana.
Misali, “ruwa” kalma ce domin tana da ma’ana. “Littafi” ma kalma ce.
Menene Gaɓa?
Gaɓa ita ce wani ɓangare na kalma mai sauti guda ɗaya.
Kowace gaɓa tana da sauti nata. Yawanci, gaɓa tana da baƙi da wasali. Misali, a cikin kalmar “mama”, akwai gaɓoɓi biyu: “ma” da “ma”. Kowace “ma” gaɓa ce.

Gane Gaɓoɓi a Kalma
Don gane gaɓoɓi a cikin kalma, ana raba kalmar zuwa ɓangarori masu sauti guda ɗaya. Wannan yana taimakawa wajen karantawa da rubuta kalmomi daidai.
Misali, kalmar “littafi” tana da gaɓoɓi uku: “lit”, “ta”, da “fi”.
Ginin Kalmomi Masu Gaɓoɓi Biyu
Ana gina kalmomi masu gaɓoɓi biyu ta hanyar haɗa gaɓoɓi guda biyu tare. A Primary 1, za mu mai da hankali kan kalmomi masu gaɓoɓi biyu waɗanda suke da sauti iri ɗaya.
Don gina kalmomi masu gaɓoɓi biyu, ana haɗa gaɓa ta farko da gaɓa ta biyu.
Misalan kalmomi masu gaɓoɓi biyu masu sauti iri ɗaya sun haɗa da:
- ma-ma (mama)
- ba-ba (baba)
- da-da (dada)
- ka-ka (kaka)
- ta-ta (tata)

Yadda Ake Karanta Kalmomi Masu Gaɓoɓi Biyu
Don karanta kalma mai gaɓoɓi biyu, ana karanta kowace gaɓa daban sannan a haɗa su tare da sauri.
Misali:
- Karanta “ma” sannan “ma”, sai a haɗa su su zama “mama”.
- Karanta “ba” sannan “ba”, sai a haɗa su su zama “baba”.
Yadda Ake Rubuta Kalmomi Masu Gaɓoɓi Biyu
Don rubuta kalma mai gaɓoɓi biyu, ana rubuta gaɓa ta farko sannan a rubuta gaɓa ta biyu a haɗe da ita.
Misali:
- Rubuta “ma” sannan a rubuta “ma” a gefenta don zama “mama”.
- Rubuta “ba” sannan a rubuta “ba” a gefenta don zama “baba”.
Ginin Kalmomi Masu Gaɓoɓi Uku
Ana gina kalmomi masu gaɓoɓi uku ta hanyar haɗa gaɓoɓi guda uku tare.
Misalan kalmomi masu gaɓoɓi uku sun haɗa da:
- ta-kal-mi (takalmi – shoe)
- lit-ta-fi (littafi – book)
- mo-to-ci (motoci – cars)
- a-bi-nci (abinchi – food)
- ma-la-mi (malami – teacher)

Yadda Ake Karanta Kalmomi Masu Gaɓoɓi Uku
Don karanta kalma mai gaɓoɓi uku, ana karanta kowace gaɓa daban sannan a haɗa su tare da sauri.
Misali:
- Karanta “ta” sannan “kal” sannan “mi”, sai a haɗa su su zama “takalmi”.
- Karanta “lit” sannan “ta” sannan “fi”, sai a haɗa su su zama “littafi”.
Yadda Ake Rubuta Kalmomi Masu Gaɓoɓi Uku
Don rubuta kalma mai gaɓoɓi uku, ana rubuta gaɓa ta farko, sannan ta biyu, sannan ta uku a haɗe da juna.
Misali:
- Rubuta “ta” sannan “kal” sannan “mi” don zama “takalmi”.
- Rubuta “lit” sannan “ta” sannan “fi” don zama “littafi”.
Ginin Kalmomi Masu Gaɓoɓi Huɗu
Ana gina kalmomi masu gaɓoɓi huɗu ta hanyar haɗa gaɓoɓi guda huɗu tare.
Misalan kalmomi masu gaɓoɓi huɗu sun haɗa da:
- ma-ka-ran-ta (makaranta – school)
- gi-da-n-mu (gidanmu – our house)
- ma-la-ma-i (malamai – teachers)
- a-bi-n-sha (abinsha – drink)
- ta-ka-l-ma-i (takalmai – shoes)

Yadda Ake Karanta Kalmomi Masu Gaɓoɓi Huɗu
Don karanta kalma mai gaɓoɓi huɗu, ana karanta kowace gaɓa daban sannan a haɗa su tare da sauri.
Misali:
- Karanta “ma” sannan “ka” sannan “ran” sannan “ta”, sai a haɗa su su zama “makaranta”.
- Karanta “gi” sannan “da” sannan “n” sannan “mu”, sai a haɗa su su zama “gidanmu”.
Yadda Ake Rubuta Kalmomi Masu Gaɓoɓi Huɗu
Don rubuta kalma mai gaɓoɓi huɗu, ana rubuta gaɓa ta farko, sannan ta biyu, sannan ta uku, sannan ta huɗu a haɗe da juna.
Misali:
- Rubuta “ma” sannan “ka” sannan “ran” sannan “ta” don zama “makaranta”.
- Rubuta “gi” sannan “da” sannan “n” sannan “mu” don zama “gidanmu”.
Ayyukan Karatu da Rubutu
Don ƙwarewa wajen gina, karantawa da rubuta kalmomi masu gaɓoɓi biyu zuwa huɗu, ana buƙatar yin ayyuka da yawa.
Ayyukan Gina Kalmomi
Ana iya amfani da haruffan roba ko katunan gaɓoɓi don gina kalmomi. Wannan yana taimakawa wajen fahimtar yadda gaɓoɓi ke haɗuwa.
Abubuwan da ake buƙata sune:
- Haruffan roba ko katunan gaɓoɓi (misali, katunan “ma”, “ba”, “lit”, “ta”, “fi”, “ka”, “ran”, “ta”).
- Wurin aiki mai tsafta.
Hanyar aikin ta haɗa da matakai kamar haka:
- Zaɓi gaɓoɓi biyu masu sauti iri ɗaya, misali “ma” da “ma”.
- Haɗa su tare don su zama kalma, misali “mama”.
- Zaɓi gaɓoɓi uku daban-daban, misali “lit”, “ta”, “fi”.
- Haɗa su tare don su zama kalma, misali “littafi”.
- Zaɓi gaɓoɓi huɗu daban-daban, misali “ma”, “ka”, “ran”, “ta”.
- Haɗa su tare don su zama kalma, misali “makaranta”.
- Karanta kalmar da aka gina da babbar murya.
Ayyukan Karanta Kalmomi
Ana iya amfani da katunan nuni ko jadawalin gaɓoɓi don karanta kalmomi daban-daban.
Abubuwan da ake buƙata sune:
- Katunan nuni masu ɗauke da kalmomi masu gaɓoɓi biyu, uku da huɗu.
- Jadawalin gaɓoɓi.
Hanyar aikin ta haɗa da matakai kamar haka:
- Ɗauki katin nuni ɗaya.
- Karanta gaɓoɓin da ke kan katin a hankali.
- Haɗa gaɓoɓin tare don karanta dukan kalmar.
- Maimaita tare da sauran katunan.
Ayyukan Rubuta Kalmomi
Rubuta kalmomi a kan takarda yana taimakawa wajen ƙarfafa fahimtar yadda ake gina kalmomi da kuma inganta rubutu.
Abubuwan da ake buƙata sune:
- Takarda.
- Fensir.
Hanyar aikin ta haɗa da matakai kamar haka:
- Saurari kalmar da aka faɗa, misali “baba”.
- Raba kalmar zuwa gaɓoɓi a cikin zuciya, misali “ba-ba”.
- Rubuta gaɓa ta farko, “ba”.
- Rubuta gaɓa ta biyu a gefenta, “ba”, don zama “baba”.
- Maimaita tare da kalmomi masu gaɓoɓi uku da huɗu, misali “abinchi” da “gidanmu”.



0 comments
Open the discussion when you need it. Comments stay collapsed until requested so the initial article remains light.