Oríkì, Àgbékalẹ̀ àti Kíkọ Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ for JSS 1

Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́

Performance Objectives

By the end of the lesson, students should be able to:

1. ṣàlàyé ohun tí lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ jẹ́;
2. sọ̀rọ̀ lórí ìlapa èrò fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́;
3. dárúkọ àwọn tí a máa ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ sí;
4. sọ ìjọra àti ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn lẹ́tà gbẹ̀fẹ́ àti lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́;
5. kọ àròkọ lórí lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.

Ìfáàrà (Introduction)

Lẹ́tà jẹ́ ọ̀nà pàtàkì kan láti fi ìròyìn ránṣẹ́ láti ibìkan sí òmíràn. Ó jẹ́ ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tí a ti ń lò láti ìgbà pípẹ́. Nígbà míì, a máa ń kọ lẹ́tà sí àwọn ẹbí wa tàbí ọ̀rẹ́ wa. Nígbà míì, a sì máa ń kọ lẹ́tà sí àwọn ènìyàn pàtàkì tàbí àwọn ilé iṣẹ́ fún àwọn ọ̀rọ̀ tó ṣe pàtàkì.

Oríṣi lẹ́tà méjì pàtàkì ló wà: Lẹ́tà Gbẹ̀fẹ́ (Informal Letter) àti Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Formal Letter). Nínú ẹ̀kọ́ yìí, a óò kọ́ nípa Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́, bí a ṣe ń kọ ọ́, àti àwọn ìlapa èrò rẹ̀.

Kí Ni Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́? (What is a Formal Letter?)

Lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ jẹ́ lẹ́tà tí a kọ sí àwọn ènìyàn tàbí ilé iṣẹ́ fún àwọn ọ̀rọ̀ tó ṣe pàtàkì, tí kò sì gbọ́dọ̀ ní àwàdà nínú.

Irú lẹ́tà yìí ní àwọn ìlapa èrò àti ìtọ́sọ́nà kan pàtó tí a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé. A máa ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ nígbà tí a bá fẹ́ sọ̀rọ̀ nípa àwọn ohun tí ó jẹ mọ́ iṣẹ́, ẹ̀kọ́, ìjọba, tàbí àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn tí ó ní ìlànà. Kò gbọ́dọ̀ ní àwọn ọ̀rọ̀ tí kò jẹ mọ́ ohun tí a fẹ́ sọ nínú rẹ̀.

Àwọn Tí A Máa Ń Kọ Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ Sí (Recipients of Formal Letters)

A máa ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ sí àwọn ènìyàn tàbí àwọn ilé iṣẹ́ tí a ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ní ọ̀nà tí kò gbẹ̀fẹ́. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tí a máa ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ sí:

1. Olùkọ́ àgbà ilé-ìwé (School Principal)
2. Alága ìjọba ìbílẹ̀ (Local Government Chairman)
3. Kọmíṣọ́nà (Commissioner)
4. Gómìnà ìpínlẹ̀ (State Governor)
5. Olùdarí ilé iṣẹ́ (Company Manager/Director)
6. Olóyè ìlú (Traditional Ruler/Chief)
7. Mínísítà (Minister)
8. Àwọn ọlọ́pàá (Police Officers)
9. Àwọn oníròyìn (Journalists)

Ìfiwéra Lẹ́tà Gbẹ̀fẹ́ àti Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Comparing Formal and Informal Letters)

Lẹ́tà gbẹ̀fẹ́ àti lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ní àwọn ìjọra àti ìyàtọ̀ kan. Ó ṣe pàtàkì láti mọ ìyàtọ̀ láàárín wọn kí a lè kọ lẹ́tà tó tọ́ fún ipò kọ̀ọ̀kan.

Ìjọra (Similarities)

Àwọn ìjọra tó wà láàárín lẹ́tà gbẹ̀fẹ́ àti lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ni:

1. Méjèèjì jẹ́ ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ nípasẹ̀ ìkọ̀wé.
2. Méjèèjì ní adirẹ́ẹ̀sì olùkọ̀wé àti ọjọ́.
3. Méjèèjì ní ìkíni àti ìdárí.
4. Méjèèjì ní àárín lẹ́tà (body) tí a ti ń sọ ohun tí a fẹ́ sọ.
5. Méjèèjì ní orúkọ olùkọ̀wé ní ìparí.

Ìyàtọ̀ (Differences)

Àwọn ìyàtọ̀ tó wà láàárín lẹ́tà gbẹ̀fẹ́ àti lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ni:

Ìlàpa Èrò Fún Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Structure of a Formal Letter)

Lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ní àwọn ìlapa èrò kan pàtó tí a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé. Àwọn ìlapa èrò wọ̀nyí ni ó jẹ́ kí lẹ́tà náà tọ́, tí ó sì ní ìlànà. Àwọn ìlapa èrò náà ni:

1. Adirẹ́ẹ̀sì Olùkọ̀wé (Writer’s Address)
2. Ọjọ́ (Date)
3. Adirẹ́ẹ̀sì Olùgbà (Recipient’s Address)
4. Ìkíni (Salutation)
5. Àkòrí Lẹ́tà (Subject/Heading)
6. Ìfáàrà (Introduction)
7. Àárín Lẹ́tà (Body of the Letter)
8. Ìparí Lẹ́tà (Conclusion)
9. Ìdárí (Closing)
10. Orúkọ Olùkọ̀wé (Writer’s Name)
11. Ìfọwọ́sí (Signature)

A óò ṣàlàyé apá kọ̀ọ̀kan nínú àwọn ìlapa èrò wọ̀nyí:

1. Adirẹ́ẹ̀sì Olùkọ̀wé (Writer’s Address)

Èyí ni adirẹ́ẹ̀sì ẹni tí ó ń kọ lẹ́tà náà. A máa ń kọ ọ́ sí apá ọ̀tún òkè ìwé. Kò gbọ́dọ̀ ní orúkọ olùkọ̀wé nínú. Àpẹẹrẹ:

Ilé Kẹta, Òpópónà Ìṣẹ̀ṣe,
Ìlú Ìbàdàn,
Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

2. Ọjọ́ (Date)

Lẹ́yìn adirẹ́ẹ̀sì olùkọ̀wé, a óò kọ ọjọ́ tí a kọ lẹ́tà náà sílẹ̀. A máa ń fi àlàfo díẹ̀ sílẹ̀ láàárín adirẹ́ẹ̀sì àti ọjọ́. Àpẹẹrẹ:

20 Oṣù Kẹwàá, 2024.

3. Adirẹ́ẹ̀sì Olùgbà (Recipient’s Address)

Èyí ni adirẹ́ẹ̀sì ẹni tí a ń kọ lẹ́tà sí. A máa ń kọ ọ́ sí apá òsì ìwé, lẹ́yìn ọjọ́. A gbọ́dọ̀ kọ ipò tàbí oyè olùgbà lẹ́tà náà sílẹ̀ pẹ̀lú. Àpẹẹrẹ:

Olùkọ́ Àgbà,
Ilé-ìwé Gíga Ìjọba,
Ìlú Ìbàdàn,
Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

4. Ìkíni (Salutation)

Lẹ́yìn adirẹ́ẹ̀sì olùgbà, a óò kọ ìkíni. Ìkíni fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí kò gbẹ̀fẹ́. Àwọn àpẹẹrẹ ìkíni ni:

1. Ọ̀wọ́n Ọ̀gbẹ́ni/Ọ̀gbẹ́niyìn (Dear Sir/Madam)
2. Ọ̀wọ́n Olùkọ́ Àgbà (Dear Principal)
3. Ọ̀wọ́n Alága (Dear Chairman)

5. Àkòrí Lẹ́tà (Subject/Heading)

Àkòrí lẹ́tà ni ó máa ń sọ ohun tí lẹ́tà náà jẹ́ ní ṣókí. A máa ń kọ ọ́ sí àárín ìwé, lẹ́yìn ìkíni, a sì máa ń tẹnu mọ́ ọn tàbí kí a fi àwọn lẹ́tà ńlá kọ ọ́. Ó gbọ́dọ̀ jẹ́ gbígbéṣe àti gbígbéṣe. Àwọn àpẹẹrẹ àkòrí fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ni:

1. ÌBẸ̀BẸ̀ FÚN ÌRÀNLỌ́WỌ́ (REQUEST FOR ASSISTANCE)
2. ÌWÉ ÌFỌ̀RỌ̀WÁNILẸ́NUWÒ (APPLICATION FOR INTERVIEW)
3. ÌBẸ̀BẸ̀ FÚN ÌFÚNILỌ́KÀNGBÀ (REQUEST FOR PERMISSION)
4. ÌRÒYÌN LÓRÍ ÌṢẸ̀Lẹ̀ KAN (REPORT ON AN INCIDENT)

6. Ìfáàrà (Introduction)

Èyí ni ìbẹ̀rẹ̀ àárín lẹ́tà. Nínú rẹ̀, a óò sọ ìdí tí a fi ń kọ lẹ́tà náà ní ṣókí. Kò gbọ́dọ̀ gùn jù. Àpẹẹrẹ:

Mo kọ lẹ́tà yìí láti fi bẹ̀bẹ̀ fún ìrànlọ́wọ́ lórí ọ̀rọ̀ kan tó jẹ mí lógún.

7. Àárín Lẹ́tà (Body of the Letter)

Níhìn-ín ni a ti máa ń ṣàlàyé ohun tí a fẹ́ sọ dáadáa. A gbọ́dọ̀ fi ọ̀rọ̀ sílẹ̀ ní ìlà kọ̀ọ̀kan, kí ó sì yé ni dáadáa. Kò gbọ́dọ̀ ní àwọn ọ̀rọ̀ tí kò jẹ mọ́ ohun tí a fẹ́ sọ nínú rẹ̀. A lè pín àárín lẹ́tà sí oríṣi ìpín díẹ̀ bí ó bá ṣe pàtàkì.

8. Ìparí Lẹ́tà (Conclusion)

Nínú ìparí lẹ́tà, a óò tún fi ohun tí a fẹ́ sọ sílẹ̀ ní ṣókí, tàbí kí a fi ọpẹ́ tàbí ìrètí hàn. Àpẹẹrẹ:

Mo ní ìrètí pé ẹ óò gbọ́ tẹ́mi, tí ẹ óò sì ràn mí lọ́wọ́. Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ yín.

9. Ìdárí (Closing)

Lẹ́yìn ìparí lẹ́tà, a óò kọ ìdárí. Ìdárí fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí kò gbẹ̀fẹ́. Àwọn àpẹẹrẹ ìdárí ni:

1. Tìrẹ ní títọ́ (Yours faithfully)
2. Tìrẹ pẹ̀lú ọ̀wọ̀ (Yours respectfully)

10. Orúkọ Olùkọ̀wé (Writer’s Name)

Lẹ́yìn ìdárí, a óò kọ orúkọ olùkọ̀wé sílẹ̀ ní kíkún. Àpẹẹrẹ:

Àlàbí Adéwálé

11. Ìfọwọ́sí (Signature)

Èyí ni ìfọwọ́sí ẹni tí ó kọ lẹ́tà náà. A máa ń fi sílẹ̀ láàárín ìdárí àti orúkọ olùkọ̀wé. Ó jẹ́ àmì pé ẹni náà ló kọ lẹ́tà náà.

Observe the diagram below, which shows the different parts of a formal letter.

Ìtọ́sọ́nà Fún Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Guidelines for Writing a Formal Letter)

Nígbà tí a bá ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́, ó ṣe pàtàkì láti tẹ̀lé àwọn ìtọ́sọ́nà wọ̀nyí kí lẹ́tà náà lè tọ́, tí ó sì lè ṣe iṣẹ́ rẹ̀ dáadáa:

1. Èdè Tí Kò Gbẹ̀fẹ́: Lo èdè tí kò gbẹ̀fẹ́, tí ó sì bọ́gbọ́n mu. Yẹra fún àwọn ọ̀rọ̀ àwàdà tàbí èdè ìfẹ́.
2. Kí Ó Yé Ni: Kọ lẹ́tà náà ní ọ̀nà tí ó rọrùn láti kà, tí ó sì yé ni dáadáa. Má ṣe lo àwọn ọ̀rọ̀ tí ó le tàbí tí kò wọ́pọ̀.
3. Kí Ó Mọ Níwọ̀n: Má ṣe fi ọ̀rọ̀ kún lẹ́tà náà jù. Sọ ohun tí o fẹ́ sọ ní ṣókí, tí ó sì tọ́ sí ibi tí ó yẹ.
4. Ìlànà Tó Tọ́: Tẹ̀lé gbogbo ìlapa èrò tí a ti kọ sílẹ̀ lókè yìí. Má ṣe fò apá kan.
5. Ìwé Mímọ́: Kọ lẹ́tà náà sí orí ìwé mímọ́, tí kò sì ní àbàwọ́n.
6. Àmì Ìdánudúró: Lo àmì ìdánudúró (punctuation marks) dáadáa.

Ìgbéṣẹ̀ Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Steps to Writing a Formal Letter)

Kíkọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ní àwọn ìgbéṣẹ̀ kan tí a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé. Títẹ̀lé àwọn ìgbéṣẹ̀ wọ̀nyí yóò jẹ́ kí lẹ́tà rẹ tọ́, tí ó sì ní ìlànà.

The procedure involves the following steps:

1. Mọ Olùgbà Lẹ́tà: Kọ́kọ́ mọ ẹni tàbí ilé iṣẹ́ tí o fẹ́ kọ lẹ́tà sí, àti ipò wọn.
2. Kọ Adirẹ́ẹ̀sì Olùkọ̀wé: Kọ adirẹ́ẹ̀sì rẹ sí apá ọ̀tún òkè ìwé.
3. Kọ Ọjọ́: Kọ ọjọ́ tí o kọ lẹ́tà náà sílẹ̀ lẹ́yìn adirẹ́ẹ̀sì rẹ.
4. Kọ Adirẹ́ẹ̀sì Olùgbà: Kọ orúkọ àti adirẹ́ẹ̀sì ẹni tí o ń kọ lẹ́tà sí sí apá òsì ìwé.
5. Kọ Ìkíni: Kọ ìkíni tí kò gbẹ̀fẹ́ sílẹ̀, bí “Ọ̀wọ́n Ọ̀gbẹ́ni” tàbí “Ọ̀wọ́n Olùkọ́ Àgbà.”
6. Kọ Àkòrí Lẹ́tà: Kọ àkòrí lẹ́tà tó ṣe àlàyé ohun tí lẹ́tà náà jẹ́ ní ṣókí, kí o sì tẹnu mọ́ ọn.
7. Kọ Ìfáàrà: Bẹ̀rẹ̀ àárín lẹ́tà rẹ pẹ̀lú ìfáàrà tó sọ ìdí tí o fi ń kọ lẹ́tà náà.
8. Kọ Àárín Lẹ́tà: Ṣàlàyé ohun tí o fẹ́ sọ dáadáa, kí o sì pín sí oríṣi ìpín bí ó bá ṣe pàtàkì.
9. Kọ Ìparí Lẹ́tà: Parí lẹ́tà rẹ pẹ̀lú ìparí tó fi ọpẹ́ tàbí ìrètí hàn.
10. Kọ Ìdárí: Kọ ìdárí tí kò gbẹ̀fẹ́ sílẹ̀, bí “Tìrẹ ní títọ́.”
11. Fi Ìfọwọ́sí sílẹ̀: Fi ìfọwọ́sí rẹ sílẹ̀ láàárín ìdárí àti orúkọ rẹ.
12. Kọ Orúkọ Rẹ: Kọ orúkọ rẹ ní kíkún lẹ́yìn ìfọwọ́sí.

Àpẹẹrẹ Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Example of a Formal Letter)

Ní ìsàlẹ̀ yìí ni àpẹẹrẹ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ kan wà. Ẹ kà á dáadáa, kí ẹ sì kíyèsí àwọn apá rẹ̀.

Ilé Kẹta, Òpópónà Ìṣẹ̀ṣe,
Ìlú Ìbàdàn,
Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.
20 Oṣù Kẹwàá, 2024.

Olùkọ́ Àgbà,
Ilé-ìwé Gíga Ìjọba,
Ìlú Ìbàdàn,
Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

Ọ̀wọ́n Olùkọ́ Àgbà,

ÌBẸ̀BẸ̀ FÚN ÌFÚNILỌ́KÀNGBÀ LÁTI LO GBỌ̀ngàn ILÉ-ÌWÉ

Mo kọ lẹ́tà yìí láti fi bẹ̀bẹ̀ fún ìfúnilọ́kàngbà láti lo gbọ̀ngàn ilé-ìwé fún ìpàdé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tuntun.

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tuntun tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ ilé-ìwé ní ọdún yìí fẹ́ ṣe ìpàdé kan láti mọ ara wọn dáadáa, àti láti jíròrò lórí àwọn ọ̀rọ̀ tó jẹ mọ́ ẹ̀kọ́ wọn. A fẹ́ lo gbọ̀ngàn ilé-ìwé ní ọjọ́ Àìkú, 27 Oṣù Kẹwàá, 2024, láti agogo mẹ́wàá òwúrọ̀ sí agogo méjì ọ̀sán.

A ti ṣètò gbogbo ohun tí a óò ṣe nígbà ìpàdé náà, a sì ṣe ìlérí pé a óò tọ́jú gbọ̀ngàn náà dáadáa lẹ́yìn ìpàdé. A óò rí i dájú pé kò sí ohun tí yóò bàjẹ́, a óò sì gbá ibẹ̀ mọ́ dáadáa.

Mo ní ìrètí pé ẹ óò gbọ́ tẹ́mi, tí ẹ óò sì fún wa ní ààyè láti lo gbọ̀ngàn náà. Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ yín fún ìrànlọ́wọ́ yín.

Tìrẹ ní títọ́,

[Ìfọwọ́sí]

Àlàbí Adéwálé
(Akẹ́kọ̀ọ́, JSS 1)