Ìsọniṣókí, Kókó-Ọ̀rọ̀ àti Ìgbésẹ̀ Ìsọniṣókí for JSS 1

Ìsọníṣókí

Performance Objectives

By the end of the lesson, students should be able to:

1. sọ ìtumọ̀ ìsọníṣókí;
2. ṣe ìdámọ̀ àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tí ó ṣe pàtàkì nínú ìsọníṣókí;
3. dárúkọ ìgbésẹ̀ kíka ìtàn àti ṣíṣe ìsọníṣókí;
4. ṣe ìsọníṣókí àyọkà.

Kí Ni Ìsọníṣókí?

Ìsọníṣókí jẹ́ ọ̀nà láti mú àkọsílẹ̀ gígùn tàbí ìtàn kan kúrú sí àwọn kókó-ọ̀rọ̀ rẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ.

Nígbà tí a bá ń ṣe ìsọníṣókí, a máa ń yọ àwọn àlàyé tí kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe pàtàkì kúrò, kí a sì fi àwọn ohun tí ó jẹ́ gbòǹgbò ọ̀rọ̀ hàn kedere. Èyí máa ń jẹ́ kí ó rọrùn fún ẹni tí ó bá ń kà á láti lóye ohun tí a fẹ́ sọ láìka gbogbo àlàyé gígùn náà. Ìsọníṣókí máa ń jẹ́ kí a lè fi ọ̀rọ̀ púpọ̀ sọ ní ṣókí, tí ó sì tún yé ni.

Ìdámọ̀ Àwọn Kókó-Ọ̀rọ̀ Tí Ó Ṣe Pàtàkì Nínú Ìsọníṣókí

Kókó-ọ̀rọ̀ tí ó ṣe pàtàkì ni àwọn èrò tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó jẹ́ gbòǹgbò ìtàn tàbí àkọsílẹ̀ kan.

Láti lè ṣe ìsọníṣókí dáradára, ó ṣe pàtàkì láti mọ bí a ṣe lè dá àwọn kókó-ọ̀rọ̀ wọ̀nyí mọ̀. Àwọn kókó-ọ̀rọ̀ wọ̀nyí ni wọ́n máa ń dá lórí ohun tí ìtàn náà jẹ́, àwọn ènìyàn pàtàkì tí ó wà nínú rẹ̀, ibi tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ti ṣẹlẹ̀, àti ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ní pàtàkì. Àwọn àlàyé mìíràn bíi àwọn àpẹẹrẹ, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kékeré, tàbí àwọn ọ̀rọ̀ àfikún ni a kò ní fi síbẹ̀ nínú ìsọníṣókí.

Láti dá kókó-ọ̀rọ̀ mọ̀, béèrè àwọn ìbéèrè wọ̀nyí nípa àyọkà náà:

1. Ta ni àwọn ènìyàn pàtàkì nínú ìtàn náà? (Who are the main characters?)
2. Kí ni ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì tí ó ṣẹlẹ̀? (What is the main event that happened?)
3. Níbo ni ìṣẹ̀lẹ̀ náà ti ṣẹlẹ̀? (Where did the event take place?)
4. Nígbà wo ni ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣẹlẹ̀? (When did the event happen?)
5. Èéṣe tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà fi ṣẹlẹ̀? (Why did the event happen?)
6. Kí ni àbájáde ìṣẹ̀lẹ̀ náà? (What was the outcome of the event?)

Fún àpẹẹrẹ, bí ìtàn kan bá sọ nípa ọmọdé kan tí ó lọ sí ọjà láti ra ìwé, àwọn kókó-ọ̀rọ̀ pàtàkì lè jẹ́: ọmọdé náà, lílọ sí ọjà, àti rírà ìwé. Àwọn àlàyé bíi irú aṣọ tí ọmọdé náà wọ̀ tàbí iye tí ìwé náà jẹ́ lè jẹ́ àlàyé àfikún tí kò ṣe pàtàkì fún ìsọníṣókí.

Ìgbésẹ̀ Kíka Ìtàn àti Ṣíṣe Ìsọníṣókí

Láti lè ṣe ìsọníṣókí àyọkà tàbí ìtàn kan, ó yẹ kí a tẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ kan. Àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí máa ń ràn wá lọ́wọ́ láti rí i dájú pé a kò fi kókó-ọ̀rọ̀ pàtàkì kan sílẹ̀, tí a sì tún yẹra fún àlàyé tí kò ṣe pàtàkì. Títẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí yóò jẹ́ kí ìsọníṣókí rẹ yé ni, tí yóò sì bo gbogbo ohun tí ó ṣe pàtàkì nínú àyọkà náà.

Àwọn ìgbésẹ̀ náà ni:

1. Ka Àyọkà Náà Dáradára: Ka gbogbo àyọkà tàbí ìtàn náà láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin. Gbìyànjú láti lóye ohun tí àyọkà náà sọ ní gbogbo rẹ̀. Má ṣe yára kà á, rí i dájú pé o lóye ìtumọ̀ gbogbo ọ̀rọ̀.
2. Ka Lẹ́ẹ̀kejì, Kí O Sì Dá Kókó-Ọ̀rọ̀ Mọ̀: Ka àyọkà náà lẹ́ẹ̀kejì. Nígbà tí o bá ń kà á, fi àmì sí àwọn gbólóhùn tàbí àwọn èrò tí ó jẹ́ kókó-ọ̀rọ̀. Yẹra fún àwọn àlàyé àfikún tàbí àwọn àpẹẹrẹ. O lè lo àwọn ìbéèrè tí a kọ sílẹ̀ lókè láti ràn ọ́ lọ́wọ́.
3. Kọ Àwọn Kókó-Ọ̀rọ̀ Náà Sílẹ̀: Lẹ́yìn tí o bá ti dá àwọn kókó-ọ̀rọ̀ mọ̀, kọ wọ́n sílẹ̀ ní ṣókí ní èdè tirẹ̀. O lè kọ wọ́n sílẹ̀ bíi àwọn gbólóhùn kúkúrú tàbí àwọn àkíyèsí. Rí i dájú pé o kò fi àlàyé tí kò ṣe pàtàkì kún un.
4. Ṣe Àfikún Àwọn Kókó-Ọ̀rọ̀ Náà Papọ̀: Lo àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tí o ti kọ sílẹ̀ láti kọ ìsọníṣókí rẹ. Rí i dájú pé àwọn gbólóhùn rẹ so pọ̀ dáradára, tí ìsọníṣókí náà sì ń ṣàn. Lo àwọn ọ̀rọ̀ ìsopọ̀ bíi “àti”, “ṣùgbọ́n”, “nítorí náà” láti jẹ́ kí ọ̀rọ̀ rẹ rọrùn láti kà.
5. Ṣàyẹ̀wò Ìsọníṣókí Rẹ: Ka ìsọníṣókí rẹ láti rí i dájú pé ó ti bo gbogbo kókó-ọ̀rọ̀ pàtàkì, tí kò sì sí àlàyé tí kò ṣe pàtàkì nínú rẹ̀. Rí i dájú pé ó kúrú, tí ó sì yé ni. Tún yẹwo fún àṣìṣe ìṣẹ̀dá-ọ̀rọ̀ tàbí àṣìṣe ìkọ̀wé.

Àmúṣe Iṣẹ́ Lórí Ìsọníṣókí

Níhìn-ín, a ó ṣe ìsọníṣókí àyọkà kan láti fi hàn bí a ṣe ń lo àwọn ìgbésẹ̀ tí a ti kọ́. Lẹ́yìn èyí, ìwọ náà yóò ṣe tirẹ̀.

Àpẹẹrẹ 1: Ìsọníṣókí Àyọkà

Ka àyọkà yìí dáradára:

Ọjọ́ Ọjà Ní Ìlú Ìkòkò

Ní ìlú Ìkòkò, ọjọ́ ọjà máa ń wáyé ní gbogbo ọjọ́ karùn-ún. Ní ọjọ́ ọjà yìí, àwọn ènìyàn láti àwọn abúlé tó wà nítòsí máa ń wá láti ra àti láti tà. Ọjà náà máa ń kún fún àwọn oníṣòwò tí wọ́n ń ta oríṣiríṣi nǹkan bíi: ìrẹsì, àgbàdo, ẹ̀fọ́, ẹran, aṣọ, àti àwọn ohun èlò ilé. Ìyá Àgbà, tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Adéjoké, máa ń wá sí ọjà yìí láti ta àwọn ewéko ìwòsàn tí ó ti gbìn nínú oko rẹ̀. Ó máa ń rìn láti abúlé rẹ̀, Ìgbó-Ọ̀dàn, wá sí ọjà náà. Ní ọjọ́ kan, ó rí i pé àwọn ènìyàn púpọ̀ ń wá láti ra ewéko rẹ̀ ju ti àtẹ̀yìnwá lọ. Ó sì fi ayọ̀ padà sílé pẹ̀lú owó púpọ̀.

Àwọn Kókó-Ọ̀rọ̀ Pàtàkì:

1. Ọjọ́ ọjà máa ń wáyé ní ìlú Ìkòkò ní gbogbo ọjọ́ karùn-ún.
2. Àwọn ènìyàn láti abúlé tó wà nítòsí máa ń wá sí ọjà náà láti ra àti láti tà.
3. Ìyá Àgbà Adéjoké máa ń ta ewéko ìwòsàn rẹ̀ ní ọjà yìí.
4. Ní ọjọ́ kan, ó ta ewéko púpọ̀, ó sì fi ayọ̀ padà sílé pẹ̀lú owó púpọ̀.

Ìsọníṣókí Àyọkà Náà:

Ọjọ́ ọjà máa ń wáyé ní ìlú Ìkòkò ní gbogbo ọjọ́ karùn-ún, níbi tí àwọn ènìyàn láti àwọn abúlé tó wà nítòsí ti máa ń wá láti ra àti láti tà. Ìyá Àgbà Adéjoké máa ń ta ewéko ìwòsàn rẹ̀ ní ọjà yìí. Ní ọjọ́ kan, ó ta ewéko púpọ̀ ju ti àtẹ̀yìnwá lọ, ó sì fi ayọ̀ padà sílé pẹ̀lú owó púpọ̀.

Àpẹẹrẹ 2: Ìgbìyànjú Rẹ

Ka àyọkà yìí, lẹ́yìn náà, ṣe ìsọníṣókí rẹ̀ ní èdè tirẹ, ní títẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ tí a ti kọ́:

Àwọn Ọmọdé Méjì Ní Oko

Àwọn ọmọdé méjì kan wà, orúkọ wọn ni Àlàbí àti Kẹ́hìndé. Wọ́n jẹ́ ará ìlú Ọ̀yọ́. Ní gbogbo òwúrọ̀ ọjọ́ Àbámẹ́ta, wọ́n máa ń lọ sí oko bàbá wọn láti lọ ràn án lọ́wọ́. Oko náà jìnnà díẹ̀ sí ilé wọn, nítorí náà, wọ́n máa ń dìde ní kùtùkùtù. Ní oko, wọ́n máa ń yọ èpò, wọ́n sì máa ń kó àwọn ewébẹ̀ tí ó ti dàgbà. Bàbá wọn máa ń kọ́ wọn nípa bí a ṣe ń gbìn àti bí a ṣe ń tọ́jú ewébẹ̀. Nígbà tí wọ́n bá parí iṣẹ́, bàbá wọn máa ń fún wọn ní àwọn èso tuntun láti mú lọ sílé. Àlàbí àti Kẹ́hìndé máa ń gbádùn àkókò wọn ní oko, wọ́n sì máa ń kọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan nípa iṣẹ́ àgbẹ̀.