Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá àti Ìró Àwọn Lẹ́tà for Primary 1

Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá

Performance Objectives

By the end of the lesson, students should be able to:

1. ṣe ìdámọ̀ àwọn alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá;
2. pe àwọn ìró álífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá;
3. ṣe ìtọ́kasí ọ̀nà méjèèjì tí a pín álífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá.

Kí Ni Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá? (What is the Yoruba Alphabet?)

Alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá ni gbogbo àwọn lẹ́tà tí a fi ń kọ èdè Yorùbá. Àwọn lẹ́tà wọ̀nyí ni a máa ń lò láti fi kọ ọ̀rọ̀ àti gbólóhùn ní èdè Yorùbá.

The Yoruba alphabet consists of all the letters used to write the Yoruba language. These letters are used to form words and sentences in Yoruba.

Àwọn Lẹ́tà Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá (The Yoruba Alphabet Letters)

Alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá ní lẹ́tà mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25). Àwọn lẹ́tà wọ̀nyí ni:

The Yoruba alphabet has twenty-five (25) letters. These letters are:

1. A
2. B
3. D
4. E
5. Ẹ
6. F
7. G
8. GB
9. H
10. I
11. J
12. K
13. L
14. M
15. N
16. O
17. Ọ
18. P
19. R
20. S
21. Ṣ
22. T
23. U
24. W
25. Y

Pípe Àwọn Ìró Lẹ́tà Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá (Pronouncing the Sounds of Yoruba Alphabet Letters)

Gbogbo lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá ní ìró tirẹ̀. Ó ṣe pàtàkì láti mọ bí a ṣe ń pe ìró lẹ́tà kọ̀ọ̀kan.

Every letter in the Yoruba alphabet has its own sound. It is important to know how to pronounce the sound of each letter.

Àwọn ìró lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá ni:

The sounds of the Yoruba alphabet letters are:

1. A – bí ‘a’ nínú ‘àga’ (like ‘a’ in ‘father’)
2. B – bí ‘b’ nínú ‘bàtà’ (like ‘b’ in ‘ball’)
3. D – bí ‘d’ nínú ‘òkúta’ (like ‘d’ in ‘dog’)
4. E – bí ‘e’ nínú ‘ẹran’ (like ‘e’ in ‘bed’)
5. Ẹ – bí ‘e’ nínú ‘ẹja’ (like ‘e’ in ‘bet’)
6. F – bí ‘f’ nínú ‘fìtílà’ (like ‘f’ in ‘fan’)
7. G – bí ‘g’ nínú ‘ògì’ (like ‘g’ in ‘go’)
8. GB – bí ‘gb’ nínú ‘gbàjámọ̀’ (a unique sound, like ‘gb’ in ‘bagba’)
9. H – bí ‘h’ nínú ‘ìhà’ (like ‘h’ in ‘hat’)
10. I – bí ‘i’ nínú ‘ìwé’ (like ‘ee’ in ‘see’)
11. J – bí ‘j’ nínú ‘òjò’ (like ‘j’ in ‘jump’)
12. K – bí ‘k’ nínú ‘kúkú’ (like ‘k’ in ‘kite’)
13. L – bí ‘l’ nínú ‘ilẹ̀’ (like ‘l’ in ‘leg’)
14. M – bí ‘m’ nínú ‘omi’ (like ‘m’ in ‘man’)
15. N – bí ‘n’ nínú ‘ọ̀nà’ (like ‘n’ in ‘nose’)
16. O – bí ‘o’ nínú ‘òkò’ (like ‘o’ in ‘go’)
17. Ọ – bí ‘o’ nínú ‘ọ̀rọ̀’ (like ‘o’ in ‘pot’)
18. P – bí ‘p’ nínú ‘òpìtàn’ (like ‘p’ in ‘stop’)
19. R – bí ‘r’ nínú ‘òrùka’ (like ‘r’ in ‘run’)
20. S – bí ‘s’ nínú ‘sìgá’ (like ‘s’ in ‘sit’)
21. Ṣ – bí ‘sh’ nínú ‘ṣòkòtò’ (like ‘sh’ in ‘shoe’)
22. T – bí ‘t’ nínú ‘òtítọ́’ (like ‘t’ in ‘top’)
23. U – bí ‘u’ nínú ‘òkùn’ (like ‘oo’ in ‘moon’)
24. W – bí ‘w’ nínú ‘òwú’ (like ‘w’ in ‘water’)
25. Y – bí ‘y’ nínú ‘iyán’ (like ‘y’ in ‘yes’)

Bí A Ṣe Pín Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá (How the Yoruba Alphabet is Divided)

A pín àwọn lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá sí ọ̀nà méjì. Àwọn ọ̀nà méjèèjì wọ̀nyí ni:

The letters of the Yoruba alphabet are divided into two groups. These two groups are:

1. Fáwẹ̀lì (Vowels)
2. Kọ́nsónáǹtì (Consonants)

Fáwẹ̀lì (Vowels)

Fáwẹ̀lì ni àwọn lẹ́tà tí a lè pe ìró wọn láìsí ìdíwọ́ kankan láti ẹnu tàbí ọ̀fun. Wọ́n jẹ́ àwọn ìró tí afẹ́fẹ́ máa ń kọjá láìsí ìdènà.

Vowels are letters whose sounds can be pronounced without any obstruction from the mouth or throat. They are sounds where air flows out freely without blockage.

Àwọn fáwẹ̀lì èdè Yorùbá jẹ́ méje (7). Wọ́n ni:

There are seven (7) Yoruba vowels. They are:

1. A
2. E
3. Ẹ
4. I
5. O
6. Ọ
7. U

Àwọn ìró fáwẹ̀lì wọ̀nyí ni:

The sounds of these vowels are:

1. A – bí ‘a’ nínú ‘àga’
2. E – bí ‘e’ nínú ‘ẹran’
3. Ẹ – bí ‘e’ nínú ‘ẹja’
4. I – bí ‘i’ nínú ‘ìwé’
5. O – bí ‘o’ nínú ‘òkò’
6. Ọ – bí ‘o’ nínú ‘ọ̀rọ̀’
7. U – bí ‘u’ nínú ‘òkùn’

Kọ́nsónáǹtì (Consonants)

Kọ́nsónáǹtì ni àwọn lẹ́tà tí a máa ń pe ìró wọn pẹ̀lú ìdíwọ́ díẹ̀ láti ẹnu, ètè, eyín tàbí ahọ́n. Afẹ́fẹ́ kì í kọjá láìsí ìdènà bíi ti fáwẹ̀lì.

Consonants are letters whose sounds are pronounced with some obstruction from the mouth, lips, teeth, or tongue. Air does not flow out freely like with vowels.

Àwọn kọ́nsónáǹtì èdè Yorùbá jẹ́ méjìdínlógún (18). Wọ́n ni:

There are eighteen (18) Yoruba consonants. They are:

1. B
2. D
3. F
4. G
5. GB
6. H
7. J
8. K
9. L
10. M
11. N
12. P
13. R
14. S
15. Ṣ
16. T
17. W
18. Y

Àwọn ìró kọ́nsónáǹtì wọ̀nyí ni:

The sounds of these consonants are:

1. B – bí ‘b’ nínú ‘bàtà’
2. D – bí ‘d’ nínú ‘òkúta’
3. F – bí ‘f’ nínú ‘fìtílà’
4. G – bí ‘g’ nínú ‘ògì’
5. GB – bí ‘gb’ nínú ‘gbàjámọ̀’
6. H – bí ‘h’ nínú ‘ìhà’
7. J – bí ‘j’ nínú ‘òjò’
8. K – bí ‘k’ nínú ‘kúkú’
9. L – bí ‘l’ nínú ‘ilẹ̀’
10. M – bí ‘m’ nínú ‘omi’
11. N – bí ‘n’ nínú ‘ọ̀nà’
12. P – bí ‘p’ nínú ‘òpìtàn’
13. R – bí ‘r’ nínú ‘òrùka’
14. S – bí ‘s’ nínú ‘sìgá’
15. Ṣ – bí ‘sh’ nínú ‘ṣòkòtò’
16. T
17. W – bí ‘w’ nínú ‘òwú’
18. Y – bí ‘y’ nínú ‘iyán’